Mark Lister (Başkan, Efficiency Valuation Organization ve Eş-CEO, Asia Clean Energy Partners – Avustralya) moderatörlüğünde gerçekleşen bu oturum, ESCO modellerinin gelişmekte olan ülkeler ve çatışma bölgelerinde nasıl desteklenip ölçeklendirildiğini inceledi. Panelde, politika, finansman ve teknik destek yoluyla ESCO pazarlarını güçlendirme stratejilerini paylaşan kalkınma kuruluşları ve finansman kurumları yer aldı.
Konuşmacılara Göre Öne Çıkanlar
Anna Zhovtenko – Proje Yöneticisi, Enerji ve Çevre Portföyü, UNDP, Ukrayna
UNDP, 2015’ten beri Ukrayna’daki ESCO pazarını destekliyor; savaş ve enerji altyapısındaki yıkıma rağmen çalışmalar devam ediyor.
Başarılar:
Toplam 35 milyon dolar değerinde 125 ESCO sözleşmesi başlatıldı; bunların 75’i güneş enerjisi projeleri.
İki yenilikçi finansman mekanizması geliştirildi:
%3–9 faiz oranlı imtiyazlı krediler,
Düşük teminat gereksinimleri ve portföy garantileri.
ESCO’lar, savaş sırasında hastaneler ve su tesisleri için enerji güvenliğini sağladı.
UNDP, uluslararası ESCO’ların Ukrayna pazarına şimdi, savaş sonrası değil, girmesini teşvik ediyor.
Sören David – Teknik Destek Birimi Başkanı, Mitigation Action Facility (MAF), Almanya
MAF, enerji, sanayi ve ulaşım sektörlerinde iddialı azaltım projeleri için 5–25 milyon € hibe sağlıyor.
ESCO projelerinin şu kriterleri karşılaması gerekiyor:
Yüksek iddia seviyesi (ör. sadece LED değil, sanayi ısısı projeleri),
Uygulanabilirlik ve ölçek (toplam proje boyutu 60–100 milyon €),
Kurumsal hazırlık ve teknik kapasite.
Başarılı örnekler:
Brezilya: KOBİ’ler için sanayi ısısında ESCO desteği,
Mauritius: ESCO garanti fonunun geliştirilmesi.
Küçük ölçekli projelerin finansmanını kolaylaştırmak için standardizasyon ve paketleme yöntemlerini vurguladı.
Şule Kılıç – Başkan Yardımcısı, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), Türkiye
EBRD, Türkiye’de 22 milyar €’dan fazla yatırım yaptı; bunların önemli bir bölümü yeşil ve iklim dostu projelere odaklanıyor.
ESCO’larla etkileşim:
Türkiye Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı’na destek,
Finansman mekanizmaları geliştirme ve Bakanlık ile politika diyaloğu.
Zorluklar:
Küçük proje boyutları, standardizasyon eksikliği, sınırlı teknik kapasite,
Enerji verimliliğinin yatırım fırsatı olarak düşük farkındalığı.
Destek yolları:
Türk bankaları aracılığıyla dolaylı finansman,
Teknik yardım,
Yeşil ekonomi finansman programları,
M&V (ölçme-doğrulama) kapasitesinin artırılması ve standart ürünler geliştirilmesi.
Ortak Temalar ve Çıkarımlar
Finansman, özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki küçük projeler için en büyük engel.
Standardizasyon, projelerin birleştirilmesi (aggregation) ve garanti mekanizmaları yatırımı açmak için kritik.
ESCO’lar, kriz ortamlarında enerji güvenliği sağlamakta (ör. Ukrayna) kilit rol oynuyor.
Farkındalık artırma ve kapasite geliştirme, ESCO kullanımını ölçeklendirmek için şart.
Kalkınma kuruluşları giderek daha iddialı, ölçeklenebilir ve tekrarlanabilir ESCO modellerine odaklanıyor.
Sonuç
Oturum, ESCO’ların gelişmekte olan ve çatışma bölgelerinde enerji verimliliği ve iklim direnci sağlamak için vazgeçilmez araçlar olduğunu ortaya koydu. Ukrayna, Türkiye ve küresel kalkınma kuruluşlarının deneyimleri, ESCO modelinin büyük potansiyel taşıdığını, ancak başarının; uygun politikalar, erişilebilir finansman, teknik kapasite ve piyasa güvenine bağlı olduğunu gösterdi.
Küçük proje boyutları ve yatırımcı güveni eksikliği gibi engelleri aşmak için standardizasyon, proje paketleme ve yenilikçi finansman mekanizmaları (imtiyazlı krediler, garanti fonları) kritik öneme sahip.
ESCO’ların enerji güvenliği sağlama konusundaki rolü, özellikle kriz bağlamlarında, toplumsal değerlerinin güçlü bir göstergesi.
Son olarak, panel; küresel ESCO pazarlarının ölçeklenmesi için daha fazla iş birliği, bilgi paylaşımı ve kurumsal destek çağrısında bulundu. Kalkınma ortakları, finansman kurumları ve hükümetler, ESCO’ların yalnızca hizmet sağlayıcı değil, aynı zamanda sürdürülebilir kalkınma ve iklim hedeflerinde stratejik ortaklar olarak gelişebileceği ortamı birlikte oluşturmalı.